Neyslumynstur og lífsstíll

17. kafli Staðardagskrár 21 fyrir Akureyri

Dags. 24. apríl 2001

Neyslumynstur og lífsstíll fólks ráða afar miklu um ástand umhverfismála. Heimilin eru meðal mestu mengunarvaldanna. Þar sem meðaltekjur á Íslandi eru með þeim hæstu í veröldinni er neyslan í landinu með því sem mest gerist, og þar með mengunin vegna hennar.

Staða

Ekki liggja fyrir rannsóknir á neyslumynstri og lífsstíl Akureyringa.
Ætla má að þessir þættir taki í öllum aðalatriðum mið af nútíma vestrænu neyslusamfélagi. Í því felst m.a. lítil vitund fólks um hver áhrif þess eru sem neytendur á umhverfið. Almennt er nýtni hjá fólki talin fara talsvert minnkandi og birtist t.d. í því að varningi er oft fargað lítt notuðum. Talið er að þekking á umhverfismerkingum á vörum og þjónustu sé lítil.

Úrval lífrænna ræktaðra matvæla í bænum er almennt lítið, nema í versluninni Heilsuhorninu, þar sem er mesta úrval lífrænt ræktaðra matvæla hér á landi. Í Hagkaup er nokkurt úrval þeirra. Á útmánuðum 2000 störfuðu tveir svokallaðir visthópar í bænum, skv. handbókinni "Vistvernd í verki". Þar kom m.a. fram að margar hindranir mæta þeim fjölskyldum í bænum sem vilja taka upp umhverfisvænan lífsstíl. Það á sérstaklega við í sorpmálum, umferð og innkaupum. Markvisst flokkunarkerfi sorps er ekki til staðar, umbun fyrir flokkun og endurnýtingu (t.d. heimjarðgerð) er engin, lítil eða engin hvatning til að ganga, hjóla eða taka strætisvagn til vinnu í stað þess að nota einkabifreið og lítið úrval lífrænt ræktaðra matvæla og umhverfismerktra vara.
Í bænum bjóðast flestar vörutegundir og mikið af þjónustu á verði sem í flestum tilvikum stenst samanburð við það sem gerist annars staðar í landinu. Mikið úrval afþreyingar er að hafa í bænum. Til bæjarins sækja íbúar nálægra byggðarlaga til kaupa á nauðsynjum og til afþreyingar.
Mikil umræða varð í bænum veturinn 1999-2000 um þá fjölgun sem þá varð á nektardansstöðum. Í október 2000 var viðhorf bæjarbúa til þeirra kannað. Skv. henni er 42% bæjarbúa andvígir slíkum stöðum, 23% hlynntir þeim og 35% "bæði og". Á sama tíma var viðhorf til afgreiðslutíma vínveitingahúsa í bænum kannað, en hann hafði verið gefinn frjáls nokkru áður. Í könnuninni kom fram að tæplega 72% bæjarbúa telja að á virkum dögum eigi vínveitingahúsin ekki að hafa opið lengur en til kl. 1 eftir miðnætti og að um helgar eigi húsin ekki að vera opin eftir kl. 4 eftir miðnætti að mati tæplega 62%.

Aflagðar eru núna helgarferðir í beinu flugi til útlanda til innkaupa (og skemmtunar) í stórum stíl, en þær tíðkuðust um skeið. Stuttar skemmtiferðir til höfuðborgarsvæðisins eru algengar.
Fyrir utan almenna skemmti- og veitingastaði í bænum er fjöldi leiksýninga, tónleika og listsýninga í boði á hverjum tíma, þ.m.t. er starf "Listasumars", sem í nokkur ár hefur skipulagt umfangsmikla sumardagskrá. Í nokkur ár hefur verið sérstakt skemmtanahald í bænum um verslunarmannahelgar, lengst af undir nafninu "Halló Akureyri". Það hefur verið nokkuð umdeilt og sumarið 2000 hafði það meira yfirbragð fjölskylduskemmtunar en verið hafði um skeið. Skv. könnun í október 200 taldi 55% bæjarbúa að mikil þörf hafi verið á því. Starfsemi "Jólabæjarins Akureyri" hefur verið að þróast frá árinu 1997. Í henni felst dagskrá í miðbænum síðustu dagana fyrir jólin, sem ætlað er að örva fólk til innkaupa í miðbænum.
Íþróttastarfsemi er blómleg og þátttaka almennings í henni er veruleg. Akureyri er miðstöð vetraríþrótta á Íslandi. Veruleg er þátttaka almennings í ýmissi líkamsrækt, t.d. í göngu- og skokkhópum.

Húsnæði er að langmestu leyti í einkaeign, en bæjarfélagið sér fyrir þörfum þeirra sem ekki geta gert það sjálfir í þeim efnum.

Gildandi lög:
Lög um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu nr. 134/1995 með síðari breytingu.
Markmið úr staðfestu Aðalskipulagi Akureyrar 1998-2018:
· Góð aðstaða verði fyrir sem flestar íþróttagreinar, bæði inni sem utandyra og verði Akureyri miðstöð keppnisíþrótta á Norðurlandi.
· Menningarstarfsemi verði efld. Listamiðstöðin í Grófargili verði styrkt og stuðlað að því að húsnæði þar verði fyrst og fremst nýtt til listastarfsemi eða starfsemi tengdri listum.

Leiðarljós
Bæjarbúum er ljóst hvernig neyslumynstur þeirra hefur áhrif á vistkerfið.

Markmið

• Starfsfólk verslana í bænum þekki umhverfisvænt neyslumynstur. (NL009291)
• Gerð verði fyrirmynd að "umhverfisstefnu heimilisins". (NL009292)

Framkvæmdaáætlun

Nr. verks: NL009291-1
Heiti verks: Fræðsla fyrir verslunarfólk
Lýsing: Gerð bæklings fyrir starfsfólk verslana í bænum um helstu þætti umhverfismála, þannig að það þekki umhverfisvænt neyslumynstur.
Lokið fyrir: 1. okt. 2004

Nr. verks: NL009292-1
Heiti verks: Umhverfisstefna heimilisins
Lýsing: Gerð fyrirmyndar að "umhverfisstefnu heimilisins", til að auðvelda bæjarbúum að gera sér grein fyrir hvað þeir geta sjálfir gert til að minnka álagið á vistkerfið. Grundvöllur þessa starfs getur verið "Vistvernd í verki".
Lokið fyrir: Eftir 1. jan. 2005 (eftir nánari ákvörðun síðar)

17. kafli Staðardagskrár 21 fyrir Akureyri

Dags. 24. apríl 2001

Neyslumynstur og lífsstíll fólks ráða afar miklu um ástand umhverfismála. Heimilin eru meðal mestu mengunarvaldanna. Þar sem meðaltekjur á Íslandi eru með þeim hæstu í veröldinni er neyslan í landinu með því sem mest gerist, og þar með mengunin vegna hennar.

Staða

Ekki liggja fyrir rannsóknir á neyslumynstri og lífsstíl Akureyringa.
Ætla má að þessir þættir taki í öllum aðalatriðum mið af nútíma vestrænu neyslusamfélagi. Í því felst m.a. lítil vitund fólks um hver áhrif þess eru sem neytendur á umhverfið. Almennt er nýtni hjá fólki talin fara talsvert minnkandi og birtist t.d. í því að varningi er oft fargað lítt notuðum. Talið er að þekking á umhverfismerkingum á vörum og þjónustu sé lítil.

Úrval lífrænna ræktaðra matvæla í bænum er almennt lítið, nema í versluninni Heilsuhorninu, þar sem er mesta úrval lífrænt ræktaðra matvæla hér á landi. Í Hagkaup er nokkurt úrval þeirra. Á útmánuðum 2000 störfuðu tveir svokallaðir visthópar í bænum, skv. handbókinni "Vistvernd í verki". Þar kom m.a. fram að margar hindranir mæta þeim fjölskyldum í bænum sem vilja taka upp umhverfisvænan lífsstíl. Það á sérstaklega við í sorpmálum, umferð og innkaupum. Markvisst flokkunarkerfi sorps er ekki til staðar, umbun fyrir flokkun og endurnýtingu (t.d. heimjarðgerð) er engin, lítil eða engin hvatning til að ganga, hjóla eða taka strætisvagn til vinnu í stað þess að nota einkabifreið og lítið úrval lífrænt ræktaðra matvæla og umhverfismerktra vara.
Í bænum bjóðast flestar vörutegundir og mikið af þjónustu á verði sem í flestum tilvikum stenst samanburð við það sem gerist annars staðar í landinu. Mikið úrval afþreyingar er að hafa í bænum. Til bæjarins sækja íbúar nálægra byggðarlaga til kaupa á nauðsynjum og til afþreyingar.
Mikil umræða varð í bænum veturinn 1999-2000 um þá fjölgun sem þá varð á nektardansstöðum. Í október 2000 var viðhorf bæjarbúa til þeirra kannað. Skv. henni er 42% bæjarbúa andvígir slíkum stöðum, 23% hlynntir þeim og 35% "bæði og". Á sama tíma var viðhorf til afgreiðslutíma vínveitingahúsa í bænum kannað, en hann hafði verið gefinn frjáls nokkru áður. Í könnuninni kom fram að tæplega 72% bæjarbúa telja að á virkum dögum eigi vínveitingahúsin ekki að hafa opið lengur en til kl. 1 eftir miðnætti og að um helgar eigi húsin ekki að vera opin eftir kl. 4 eftir miðnætti að mati tæplega 62%.

Aflagðar eru núna helgarferðir í beinu flugi til útlanda til innkaupa (og skemmtunar) í stórum stíl, en þær tíðkuðust um skeið. Stuttar skemmtiferðir til höfuðborgarsvæðisins eru algengar.
Fyrir utan almenna skemmti- og veitingastaði í bænum er fjöldi leiksýninga, tónleika og listsýninga í boði á hverjum tíma, þ.m.t. er starf "Listasumars", sem í nokkur ár hefur skipulagt umfangsmikla sumardagskrá. Í nokkur ár hefur verið sérstakt skemmtanahald í bænum um verslunarmannahelgar, lengst af undir nafninu "Halló Akureyri". Það hefur verið nokkuð umdeilt og sumarið 2000 hafði það meira yfirbragð fjölskylduskemmtunar en verið hafði um skeið. Skv. könnun í október 200 taldi 55% bæjarbúa að mikil þörf hafi verið á því. Starfsemi "Jólabæjarins Akureyri" hefur verið að þróast frá árinu 1997. Í henni felst dagskrá í miðbænum síðustu dagana fyrir jólin, sem ætlað er að örva fólk til innkaupa í miðbænum.
Íþróttastarfsemi er blómleg og þátttaka almennings í henni er veruleg. Akureyri er miðstöð vetraríþrótta á Íslandi. Veruleg er þátttaka almennings í ýmissi líkamsrækt, t.d. í göngu- og skokkhópum.

Húsnæði er að langmestu leyti í einkaeign, en bæjarfélagið sér fyrir þörfum þeirra sem ekki geta gert það sjálfir í þeim efnum.

Gildandi lög:
Lög um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu nr. 134/1995 með síðari breytingu.
Markmið úr staðfestu Aðalskipulagi Akureyrar 1998-2018:
· Góð aðstaða verði fyrir sem flestar íþróttagreinar, bæði inni sem utandyra og verði Akureyri miðstöð keppnisíþrótta á Norðurlandi.
· Menningarstarfsemi verði efld. Listamiðstöðin í Grófargili verði styrkt og stuðlað að því að húsnæði þar verði fyrst og fremst nýtt til listastarfsemi eða starfsemi tengdri listum.

Leiðarljós
Bæjarbúum er ljóst hvernig neyslumynstur þeirra hefur áhrif á vistkerfið.

Markmið

• Starfsfólk verslana í bænum þekki umhverfisvænt neyslumynstur. (NL009291)
• Gerð verði fyrirmynd að "umhverfisstefnu heimilisins". (NL009292)

Framkvæmdaáætlun

Nr. verks: NL009291-1
Heiti verks: Fræðsla fyrir verslunarfólk
Lýsing: Gerð bæklings fyrir starfsfólk verslana í bænum um helstu þætti umhverfismála, þannig að það þekki umhverfisvænt neyslumynstur.
Lokið fyrir: 1. okt. 2004

Nr. verks: NL009292-1
Heiti verks: Umhverfisstefna heimilisins
Lýsing: Gerð fyrirmyndar að "umhverfisstefnu heimilisins", til að auðvelda bæjarbúum að gera sér grein fyrir hvað þeir geta sjálfir gert til að minnka álagið á vistkerfið. Grundvöllur þessa starfs getur verið "Vistvernd í verki".
Lokið fyrir: Eftir 1. jan. 2005 (eftir nánari ákvörðun síðar)