FERÐ til Västerås 15.-17. sept. 1999

Greinargerð

Dagana 13. - 18. sept. 1999 stóðu yfir umhverfisdagar í Västerås í Svíþjóð, sem er vinabær Akureyrar þar í landi. Alþjóðlegt heiti daganna er "Envisions 99, Environmental meetings". Þetta var í annað sinn sem þeir eru haldnir.

Vegna vinabæjatengslanna bárust upplýsingar um Envisions 99 til Akureyrarbæjar. Í tengslum við umhverfisdagana bauð Västerås-borg fulltrúum vinabæjanna upp á sérstaka "studiebesök" þann 15. sept.

Frá Akureyri fóru í kynnisferðina þann 15. sept. Guðmundur Sigvaldason, Jón Ingi Cæsarsson og Torfhildur Stefánsdóttir. Ráðstefnu sem stóð 16.-17. sept. sóttu Guðmundur og Jón Ingi. Hér verður gerð í stuttu máli gerð grein fyrir þessari ferð.

Nokkur orð um Västerås

Västerås er 125.000 manna borg við vatnið Mälaren, um 100 km vestan við Stokkhólm. Hún er stærsta borgin í Västmanlands léni. Auðvelt er að komast til og frá borginni frá Arlanda-flugvelli (með rútu) og Stokkhólmi (með lest). Þá er flugvöllur við borgina og þaðan daglegar ferðir til Kaupmannahafnar. Tengingar við Ísland eru þannig mjög góðar.

Stærsti vinnuveitandinn er borgin sjálf, en hjá henni vinna 10.800 manns. Hjá "Landsþinginu" vinna um 4.400 manns. Langstærsta fyrirtækið í borginni er ABB, sem er stór iðnaðarsamsteypa, ekki síst í rafeindaiðnaði. Starfsmenn fyrirtækisins í borginni eru um 9.000. Meðaltekjur íbúanna eru hærri en landsmeðaltal. Í borginni er háskóli með um 7.500 nemendur.

KYNNISFERÐ fulltrúa vinabæja

Miðvikudagurinn 15. sept. 1999 hófst kl. 8:30 með ávarpi formanns umhverfis- og heilbrigðisnefndar Västerås, Andreas Porsvald. Hann talaði reyndar aðeins yfir fimm manns, auk heimamanna. Frá Akureyri voru þrír, einn frá Lahti í Finnlandi og einn frá Pärnu í Eistlandi. Frá umhverfis- og heilbrigðisdeild Västerås voru fimm starfsmenn, allt heilbrigðisfulltrúar, nema einn sem er upplýsingafulltrúi. Nöfn þeirra eru: Lennart Ek, Martin Katzmann, Helena Norman, Magnus Löfquist og Kerstin Bergh.

 

Sorphirðing og -förgun

Að loknu ávarpi formannsins var haldið til endurvinnslustöðvar sem heitir Stenby. Þar tók upplýsingafulltrúi staðarins á móti hópnum og lýsti skilmerkilega fyrirkomulagi hlutanna. Endurvinnslustöðin Stenby er ein af sex slíkum stöðvum í Västerås.

Sorphirðingin í Västerås er á vegum borgarinnar sjálfrar. Hreinsunardeildin heitir Renhållningsverket. Frá árinu 1997 hafa staðið yfir umfangsmikla breytingar á fyrirkomulagi sorphirðingarinnar, og á þeim að vera lokið árið 2000. Meginþáttur breytingarinnar er að íbúar velja í stórum dráttum milli þriggja valkosta á þjónustu og greiðslu sorphirðugjalds. Auk þess er hægt að velja á milli sorptunnustærða og þess að færa tunnuna út að götu eða ekki að morgni sorphirðudags.

Fyrsti valkostur er fyrir þá sem jarðgera heima lífrænan úrgang. Þá er sorphirðugjaldið 1.390 kr. (sænskar) á ári, miðað við 190 lítra tunnu og að farið sé með tunnuna út að götu.

Annar valkostur er flokka lífrænan úrgang frá öðru sorpi og setja hann í sérstaka tunnu. Miðað við 190 lítra tunnu fyrir almennt sorp og 120 lítra tunnu fyrir hið lífræna. Þá kostar það 1.740 kr. á ári.

Þriðji valkostur er fyrir þá sem ekki flokka lífræna úrganginn frá. Fyrir 190 lítra tunnu sem er færð út að götu er gjaldið 2.380 kr. á ári. Ef draga þarf tunnu af þessari stærð 31-50 m bætist 900 kr. við gjaldið (alls 3.280 kr. á ári).

Sorphirðingin í Västerås er á 14 daga fresti.

Mjög mikil fræðsla er í gangi í Västerås um fyrirkomulag sorphirðingar og sorpförgunar. Árlega gefur hreinsunardeildin út ritið "soptips", sem er 16 síður, og fer inn á hvert heimili og margir einblöðungar eru í gangi á hverjum tíma. Deildin hefur sína eigin heimasíðu. Á þeim tíma sem breyting á fyrirkomulagi hefur verið í gangi (tvö og hálft ár) hafa verið haldnir yfir 150 fundir með íbúunum. Ennfremur fara upplýsingafulltrúar í heimahús til að útskýra hlutina og hringt er í þá sem ekki eru heima. Ríflega 35 manns, margir nemendur í umhverfisfræðum, hafa sinnt þessu verkefni. Hreinsunardeildin hefur gefið út handbók fyrir heimajarðgerð lífræns úrgangs og heldur utan um "kompostklubb" (jarðgerðarklúbb) fyrir þá sem stunda hana. Í honum eru um 4.000 manns. 

Í miðju hverfisins Hagaberg er útbúinn lítill lækur sem endar í lítilli tjörn. Í lækinn fer allt ofanvatn hverfisins. Gróðurinn í læknum og tjörninni bindur hluta af menguninni í vatninu. Hluti hennar sígur niður í jarðveginn og hluti "avdunstar".

Við hreinsun ofanvatnsins í Vallby er beitt aðferð sem nefnd er EOD-aðferðin. Skammstöfunin er stytting á "ekologisk omhåndertagende av dagvatten" og aðferðin er eign sænsks fyrirtækis. Aðferðin er skisseruð á myndinni hér að ofan.

Um hraðbrautina gegnum Vallby (E18) fara 20.000 bílar á dag að meðaltali, meðalúrkoma á ári er 545 mm. Lengd yfirborðsholræsa sem tengd eru hreinsunarferlinu er 1.500 m. 

Västerås-borg stefnir að því að hætta að hafa kantsteina meðfram götum og fækka mjög brunnum fyrir ofanvatn. Ætlast er til að vatnið renni beint yfir á grasið meðfram götunum. Garðar og græn svæði munu ennfremur breyta um útlit í framtíðinni, þar sem lækir og tjarnir verða í til að ofanvatnið fari ekki burtu. Þessar ráðstafanir eru mjög í anda sjálfbærrar þróunar, þar sem meðhöndlun óæskilegra hluta fer fram strax við tilurð þeirra.

 

Umhverfisstarf í þjónustuíbúðum aldraðra

Eftir hádegisverð var farið í heimsókn í þjónustuíbúðir aldraðra þar sem fram fer virkt starf að umhverfismálum. Þjónustuíbúðirnar heita Malmaberg. Þar er blönduð starfsemi, 36 íbúðir sem teljast til dvalarrýma, 8 rúma líknardeild og 54 þjónustuíbúðir, auk tómstundamiðstöðvar og veitingasölu. Í Malmaberg vinna 70 manns.

Sumarið 1995 var settur á fót umhverfishópur í Malmaberg. Í honum eru bæði vistmenn og starfsmenn. Á árinu 1997 var settur búnaður í íbúðirnar til að flokka sorp. Markmið umhverfishópsins eru:

endurvinnsla pappírs

minni notkun óendurnýtanlega efna

flokkun sorps

vistvæn innkaup

innkaup í stærri einingum

minni notkun á pappírsbindum.

Heimsóknin var mjög ánægjuleg og var það ekki síst að þakka aldraðri konu sem á þar heima. Hún er mjög virk í allri endurnýtingu og leysti alla gesti út með gjöf sem er fallegt jólakort, sem hún gerir sjálf og nota þá myndir sem klipptar eru úr glanstímaritum.

 

Fundur um sameiginleg verkefni

Í lok dagsins var haldinn stuttur fundur þeirra sem voru saman þennan dag að frumkvæði Reima Kauhanen frá Lahti. Hann kynnti fyrirtæki sem hann vinnur hjá og bauð upp á/leitaði eftir samvinnu um verkefni á sviði umhverfismála. Fyrirtækið heitir Neopoli og undirheiti á ensku er Environmental Technology Center. Það er að mestu í eigu borgarinnar (Lahti), 70%, en aðrir aðstandendur eru háskólinn og einkafyrirtæki. Hjá fyrirtækinu vinna um 16 manns. Reima Kauhanen er yfirmaður alþjóðadeildar þess sem vinnur undir enska heitinu "Green Triangle Finland". Hann lagði til að þeir vinabæir sem þarna áttu fulltrúa stæðu sameiginlega að verkefni/verkefnum á þessu sviði.

 

ENVISIONS 99: Hälsan i fokus

Fimmtudaginn 16. september 1999 kl. 9:30 hófst sjálfstæð ráðstefna innan "Envisions 99" sem hét "Mötesplats Agenda 21" og stóð í tvo daga. Þátttakendur skiptust strax í fimm hópa, sem þeir höfðu valið sig í. Umræðuefni hvers hóps var:

Hälsan i fokus, folkhälsopolitik från ord till handling

Ekonomisk nytänkande, företag och konsumentner i ett Agenda 21-perspektiv

Vår skapande mångfold, ett seminarium om kultur och utveckling

Stockholm - Rio tur & retur, Agenda 21 och hållbar utveckling

Fjärran och nära, lokalsamhället som kraft i internationellt utvecklingsarbete

Fyrsttaldi hópurinn skiptist strax upp í þrjá undirhópa. Upphaflega áttu þeir að vera fjórir, en einn féll niður. Yfirskrift þeirra var:

Vardagsmakt och hälsa

Att investera i hälsa

Välfärdsbokslut

 

Hälsan i fokus, Välfärdsbokslut

Umsjónarmaður hópstarfsins var Kerstin Alnebratt, fyrrverandi borgarfulltrúi í Gautaborg. Samstarfsmenn hennar voru Kristina Stig og Kerstin Blom-Bokliden hjá sænska sveitarfélagasambandinu og Maria Ek og Ulla Händel frá sveitarfélaginu Sala. Upphafsávarp flutti Margaretta Persson, formaður Landsnefndarinnar um lýðheilsu í Svíþjóð, en nefndin stendur fyrir umfangsmikilli útgáfustarfsemi sem byggist á rannsóknum sem hún lætur gera.

Í upphafi var staðhæft að heilsa fólks tengist umhverfi þess mjög mikið. Hún tengist efnahagslegum, stjórnmálalegum og menningarlegum þáttum. Þeir heilsuvandar sem nú fara vaxandi eru sálrænir þættir, yfirþyngd, ofnæmi, húðkrabbamein og lungnakrabbamein hjá konum.

Hjá sænska sveitarfélagasambandinu hefur síðan árið 1997 staðið yfir þróun á aðferð til að koma á "välfärdsbokslut" hjá sveitarfélögunum. Þetta mætti þýða sem "velferðaruppgjör". Verkefnið hefur staðið í 2,5 ár og lauk í lok ársins 1999. Unnið var upp skematískt líkan (modellen) og "vinnubók" (arbetsboken) fyrir sveitarfélögin.

Eitt meginatriðanna í líkaninu er "välfärdskomponenter", en búið er að skilgreina 13 slíka. Á grundvelli þessara "komponenta" hafa verið skilgreindar 66 lykiltölur (indikatorer). Dæmi um lykiltölu getur verið sundkunnátta. Sýnt var fram á mikinn mismun í þeim efnum milli borgarhverfa í Gautaborg. Annað dæmi sem sýnt var, var tannheilsa.

"Komponentarnir" 13 og lykiltölurnar 66 eru (á sænsku):

En god hälsa

    medellivslängd

    självupplevd hälsa

    andel långtidssjuka (sjulskrivning längre än 90 dagar samt förtidspensionerade

        eller personer med sjukbidrag

    andel elever som röker och/eller nyttjar alkohol i åk 6, 9 och åk 3 i gymnisiet

    förekomst av karies/fyllda tänder i åldersgrupperna 5, 16 och 19 år

Levnadsvanor och livsstil

    befolkningens tobaks-, alkohol- och narkotikavanor

    befolkningens användande av smärtstillande/sömn och lugnande medel

    befolkningens motions-, kost- och fritidsvanor        

Sociala relationer

    familjesammansättning

    har du riktigt nära vänner?

    har du någon i din familj eller släkt som du kan tala öppet och oförbehållsamt med?

    känner du att du har någon eller några personer som kan ge dig personligt stöd att

klara av personliga problem eller kriser i ditt liv?

    antalet naturliga respektive "konstruede" mötesplatser i kommunen?

    upplevelsen av att det finns stöd till vuxna/föräldrar inom kommunen

Arbetsmiljö

    mätning av miljöfaktorer inom skolor och barnomsorg

    mätning av besvär/symtom inom skolor och barnomsorg

    hur många upplever att de kan påverka sin arbetssituation?

    hur många kan lämna arbetet för att göra ärenden under ordinarie arbetstid?

    ger arbetet möjlighet att lära någet nytt eller att utveckas i arbetat?

    innebör arbetet kroppslig ansträngning?

    upplevelse av stress

    trivsel i arbetet

    upplevelsen att det föreligger risk för att bli uppsagd

Trygghet och säkerhet

    antal olycksfall som leder till att man söker sjukvård (sjukvård, vårdcentral,

skolsköterska eller tandvård)

    anmälda brott per 1000 invånare uppdelat på brott mot liv och hälsa och brott mot

egendom

    simkunnighet, andelen simkunniga i åk 5

    andelen invånare som I kommunen upplever trygghet till liv och egendom alla tider

på dygnet

    antal besatta tjänster inom polisen per 1000 invånare

Tillgång till vård och omsorg

    antal barn i barnomsorgskö relaterat till antal barn i kö + barn totalt i barnomsorg

    upplevd tillgänglighet till hälso- och sjukvård, vård och omsorg och utbildning

    upplevd kvalitet inom sjukvård, vård och omsorg eller utbildning

Tillgång till meningsfull sysselsättning

    förvarvsfrekvens, 20-64 år fördelat på kön och nationalitet

    andel arbetslösa samt personer i arbetsmarknadspolitiska åtgårder

    andel personer som upplever att de har en meningsfull tillvaro/sysselsättning

    andelen personer som är aktiva i en ideell verksamhet

Tillgång till kunskap och utbildning

    andel av befolkningen med låg utbildning (grundskola, folkhögskola)

    andel av befolkningen med akademiska utbilding (eftirgymnasial utbildning)

    andel av eleverna som går ut åk 9 med formell behörighet till gymnasiet

    andelen barn och ungdomar som känner en lust att söka kunskap

    andelen personer som upplever att lärandet anpassas efter deras personliga

förutsättningar

    andelen personer som er nöjda med sin förmåga att tillgodogöra sig information

    andelen elever som uppgett att de skolkat, har ogiltig frånvaro

Tillgång till rekreation och kultur

        andelen personer som upplever att man har möjlighet till vila och återhämtning

        andelen personer som upplever att man har tillgång till frilufttsliv, natur och lultur

        andelen invånare som upplever kulturutbudet som tillfredsställande

        andelen invånare som upplever fritidsutbudet som tillfredsställande

        antalet öppettimmar/vecka i kommunens bibliotek

        antalet öppettimmar/vecka i kommunens fritidsanläggningar

        finns möjlighet till spontanbesök i kommuns fritidsanläggningar (badhus,

idrotshallar, övrigt)

Ekonomiska resurser

    ekonmisk marginal, andel personer som kan ta fram 12.000 kr på en vecka

    personernas upplevelse av den egna ekonomin (hur upplever du din ekonomiska

situation?)

Delaktighet/inflytande

    andel av befolkningen som röstat i senaste valet?

    andel invånare som har en känsla av sammanhang i tillvaron (upplevelsen av tilvaron

som meningsful, begriplig och hanterbar)

    kan du tänka dig att engagera dig i ett politisk parti?

    kan du tänka dig att engagera dig i en "sakfråga"?

    andelen personer som upplevelser att de har ett medbestämmande i viktiga frågor

Boende, närservice och omgivande miljö

    andel av befolkningen som själv äger sin bostad

    bostadsstandard - antal rum/person, tillgång till hiss, handikappanpassning

    tillgängligt centrum, trottoarer, tillgång till restauranger, affärer, bankomater

    andelen personer som har cykel eller gångavstånd till arbetet

    förekomst av miljöstörande verksamhet (lukt, buller m.m.)

    förekomst av förhöjda radonvärden i inomhusmiljön

Framtidstro, mål och mening

    antal födda barn per 1000 kvinnor, 15-44 år

    nyetablering av småföretag

    investering (inköp, utbildning)

    andelen personen som upplever att de har möjlighet till personlig utveckling

 

Sú reynsla sem komin er af "velferðaruppgjörinu" sýnir að það er mjög gagnlegt fyrir stjórnmálamenn við ákvarðanatöku í einstökum málum, skapar betri nýtingu fjármagns og léttir forgangsröðun. Niðurstaðan er að þörf er fyrir þessa aðferð í sveitarfélögunum, en jafnframt þurfi að þróa svokallaðar "hälsokonsekvensbeskrivningar" (HKB).

Sala sveitarfélagið (Sala kommun) er í Västmanlands léni, skammt norðan við Västerås. Það gerði í fyrsta sinn velferðaruppgjör fyrir árið 1998. Í því eru tæplega 22 þús. manns, þar af rúmlega 12 þús. í bænum sjálfum (Sala). Skilgreint markmið með því er að:

"Utveckla och implementera metoder och arbetsformer för styrning och uppföljning av kommunal verksamhet där konsekvenserna av kommunens agernde i termer av hälsa och välbefinnande för befolkningen ges en framträdande plats."

Fyrir hvern "komponent" er sérstakur kafli með dálítilli lýsingu á honum í sveitarfélaginu, tilfærðum lykiltölum hnas og uppgjöri á flestum hverri þeirra. Þetta er fyrsta uppgjör þessa sveitarfélags, og því ekki fullskapað, en þess er vænst að það muni smán saman verða fyllra. Ennfremur er þess vænst að með tímanum muni uppgjörið sýna á heildstæðan hátt hvernig ákvarðanir stjórnmálamanna hafa áhrif á velferð fólks í sveitarfélaginu. Þetta fyrsta uppgjör í Sala kommun gefur strax tilefni til að kannaður sá mismunur sem fram kemur á sjálfsupplifun drengja og stúlkna. Annað atriði sem þarf að líta á er staða eldri kvenna.

 

Agenda 21-Torget

Föstudagurinn 17. sept. 1999 byrjaði á fjölmörgum einni klukkustundar "mini-seminar", sem einu nafni nefndist "Agenda 21-Torget".

Þáttur háskóla í Staðardagskrá 21

Fyrirlesari var Peter Söderbaum, kennari í vistfræðilegri hagfræði við Mälar-dalens Högskola (háskólinn í Västerås). Fyrirlesturinn var athyglisverður, ekki síst sú skoðun Söderbaum að krafa sé uppi um nýja hugsun í þjóðhagfræði og rekstrarhagfræði, sem m.a. byggist á því að "Ekologi ger bättre ekonomi. Är du med?" Þess má geta að háskólinn í Västerås hefur umhverfisvottun skv. ISO 14001.

 

Sameiginlegir fyrirlestrar

Síðdegis báða ráðstefnudagana söfnuðust allir þátttakendur saman í miklum ráðstefnusal og hlýddu á ræður þekkra manna. Báða dagana voru svo panel-umræður á eftir.

Fyrirlestur Oren Lyons

Oren Lyon er prófessor og höfðingi Onondaga þjóðarinnar, sem telst til irokesa-indíána. Hann ræddi um mikilvægi virðingar gagnvart umhverfinu. "Umhverfið erum við sjálf". Hann lagði áherslu á að ekki væri of seint að snúa við blaðinu í umgengni við umhverfinu, en að sá tími nálgaðist. Hann hafði áhyggjur af hvernig heimurinn líti út þegar sjöunda kynslóðin verður uppi. Það er í samræmi við þá eldfornu trú þjóðarinnar sem Oren Lyons stýrir, að við allar ákvarðanir eigi að hafa hagsmuni sjöundu kynslóðarinnar í huga.

Hann sagði að höfðinginn sem hann tók við af, hefði beðið sig að fylgjast vel með tveimur atriðum, meðferðinni á börnum og vindinum. Bæði atriðin benda nú til þess að þróunin sé að nálgast hættustig. "Í Ríó voru götubörnin keyrð burtu meðan á umhverfisráðstefnunni miklu stóð, svo að við yrðum ekki "trufluð" af þeim. Í dag geisa mestu stormar sem nokkru sinni hafa komið yfir suðausturströnd Bandaríkjanna."

Fyrirlestur Göran Persson

Göran Persson, forsætisráðherra Svíþjóðar, flutti langa ræðu um þýðingu nýskipunar á umhverfismálum heimsins. Hann lagði áherslu á að umbreytingin verður öflugur drifkraftur fyrir efnahagsþróunina, en alls ekki "bremsa" á hana. Hann vill bæta vistfræðilegri sjálfbærni við gömlu sænsku hugmyndina um "alþýðuheimilið", sem byggist á samstöðu, mannúð og jöfnuði og tala núna um "græna alþýðuheimilið".

Fyrirlestur Stefan Edman

Stefan Edman, sem er rithöfundar og umhverfisráðgjafi, benti á að ef þeir sex milljarðar manna sem búa núna á jörðinni ættu að hafa standa jafnfætis Svíum að lífsgæðum, þyrfti tíu jarðhnetti í viðbót, ef járn og olía ætti ekki að ganga til þurrðar án þess að öll möguleg endurvinnsla ætti sér stað. Hann hefur nýlega sent frá sér bókina "Världens chans" og fjallar m.a. um það hvernig tæknin getur hjálpað til við að leysa umhverfisvanda heimsins.

Áskorunin sem menn standa frammi fyrir er að læra að lifa eins og þær auðlindir sem eru til staðar dugi tíu jarðhnöttum. Með öðrum orðum, við verðum að læra að skapa meiri lífgæði úr minni auðlindum. Þar mun tæknin hjálpa til. Á næstu tíu árum verður hægt að minnka orku til lýsingar húsa (í Svíþjóð) úr 6 TWh á ári í 4 TWh. Það samsvarar kjarnorkuverinu í Barsebäck.

En tæknin, stjórnmálin og markaðurinn verður að hafa útgangspunkt sinn í siðferði, lýðræði, menningu og lífsstíl. Annars gengur þetta ekki. "Það er gleðin og kærleikurinn til lífsins, náttúrunnar og meðbræðranna sem er sterkasti drifkrafturinn í sjálfbærri þróun.

Fyrirlestur Jan Strömblad

Jan Strömblad er ábyrgur fyrir umhverfismálum hjá ABB-samsteypunni. Hann ræddi um þær kröfur sem Dagskrá 21 gerir til atvinnulífsins og það sem áunnist hefur á þessum áratug. Hann greindi frá framtíðarsýn atvinnulífsins, þ.m.t. sjálfbæra þróun. Aðalboðskapurinn er, segir Jan Strömblad: Það eru ekki öll sund lokuð, umbreyting til sjálfbærni er fullkomlega möguleg. Með tækninni er hægt að ná langt. Við í atvinnulífinu verðum að vinna okkar verk til að koma þessu í kring, í samvinnu við neytendur og stjórnvöld.

 

Hreinsun ofanvatns

Á nýju byggingasvæði sem heitir Hagaberg er ofanvatn (regnvatn frá þökum og bundnu yfirborði gatna, bílastæða o.s.frv.) ekki leitt burt af svæðinu heldur meðhöndlað þar sem það kemur niður. Einnig var samskonar fyrirkomulag skoðað í Vallby, þar sem hreinsað er ofanvatn sem kemur af 4,3 ha svæði, sem hraðbraut fer í gegnum.

Ofanvatn hefur fram að þessu verið álitið tiltölulega hreint og laust við hættuleg efni. Með aukinni loftmengun, meiri umferð og stækkandi byggð hefur mengun ofanvatnsins orðið meiri. Í því er fyrst og fremst málmar og fosfór, en einnig er þar mikið af köfnunarefni og bakteríum.

Starfsmenn fyrirtækisins eru 68 talsins, 19 í stjórnun og 49 við reksturinn sjálfan. Fjárhagslega byggir starfsemin aðallega á fastri upphæð á hvern íbúa svæðisins (113 SEK) og 575 SEK fyrir hvert tonn iðnaðar- og byggingarúrgangs. Heildartekjur ársins 1998 urðu 118 milljónir SEK, niðurstöðutala efnahagsreiknings er 115 milljónir SEK.

Heildarferill úrgangs sem til Vafab kemur sést á myndinni hér fyrir neðan.

 

Västerås er, eins og ellefu önnnur sveitarfélög í léninu (auk eins sveitarfélags að auki), aðili að sorpeyðingarfyrirtækinu Västmanlands avfallsaktiebolag, skammstafað Vafab. Í borginni eru sex endurvinnslustöðvarnar, auk níu stöðva annars staðar í léninu.

Vafab hefur síðan í ársbyrjun 1983 séð um alla sorpförgun í léninu, sem telur alls um 300.000 manns og 10.000 fyrirtæki þar sem sorp fellur til. Árið 1998 tók fyrirtækið á móti um 141.000 tonnum af úrgangi, þar af er um 53.000 tonn heimilisúrgangur. Árið á undan (1997) voru samsvarandi tölur 163.000 (14% minnkun) og 61.000 tonn. Markmið fyrirtækisins er að árið 2000 verði sorp á svæðinu helmingur af því sem það var árið 1993.

Gildandi sorpskipulag lénsins er frá 1993/1994, en endurskoðun þess hófst á árinu 1998 og gert er ráð fyrir að tillaga um nýtt skipulag liggi fyrir haustið 1999. Haustið 1996 hófst flokkun lífræns úrgangs frá öðru sorpi. Í lok ársins 1998 flokkuðu um 31.300 heimili af 110.000 lífrænan úrgang frá öðru (28%). Fjölgunin á því ári nam um 21.300 heimilum. Markvisst er unnið að því að veita upplýsingar um skipulag sorpförgunarinnar. Gefið er út fréttabréf sem heitir "Cirkulera" og ennfremur ársskýrsla með miklum upplýsingum. Á árinu 1998 fengu um 6.700 nemendur upplýsingar um sorpförgun og endurvinnslu. Á ráðstefnum og öðrum viðburðum sem fyrirtækið tók þátt í á árinu heimsóttu 4.700 manns fyrirtækið. Á skrá hjá því er um 9.000 manns (almenningur, kennarar, stjórnmálamenn), sem fá reglulega upplýsingar um þessi efni.

Spilliefnamóttaka er stór hluti af starfsemi Vafab. Á árinu var tekið á móti 30.000 tonnum af spilliefnum, stærsti hlutinn er olíuúrgangur (20.900 tonn).

Endurvinnsla er mjög mikilvægur þáttur í starfi Vafab. Í flestum þáttum hennar er stöðugt aukning.

Greinargerð

Dagana 13. - 18. sept. 1999 stóðu yfir umhverfisdagar í Västerås í Svíþjóð, sem er vinabær Akureyrar þar í landi. Alþjóðlegt heiti daganna er "Envisions 99, Environmental meetings". Þetta var í annað sinn sem þeir eru haldnir.

Vegna vinabæjatengslanna bárust upplýsingar um Envisions 99 til Akureyrarbæjar. Í tengslum við umhverfisdagana bauð Västerås-borg fulltrúum vinabæjanna upp á sérstaka "studiebesök" þann 15. sept.

Frá Akureyri fóru í kynnisferðina þann 15. sept. Guðmundur Sigvaldason, Jón Ingi Cæsarsson og Torfhildur Stefánsdóttir. Ráðstefnu sem stóð 16.-17. sept. sóttu Guðmundur og Jón Ingi. Hér verður gerð í stuttu máli gerð grein fyrir þessari ferð.

Nokkur orð um Västerås

Västerås er 125.000 manna borg við vatnið Mälaren, um 100 km vestan við Stokkhólm. Hún er stærsta borgin í Västmanlands léni. Auðvelt er að komast til og frá borginni frá Arlanda-flugvelli (með rútu) og Stokkhólmi (með lest). Þá er flugvöllur við borgina og þaðan daglegar ferðir til Kaupmannahafnar. Tengingar við Ísland eru þannig mjög góðar.

Stærsti vinnuveitandinn er borgin sjálf, en hjá henni vinna 10.800 manns. Hjá "Landsþinginu" vinna um 4.400 manns. Langstærsta fyrirtækið í borginni er ABB, sem er stór iðnaðarsamsteypa, ekki síst í rafeindaiðnaði. Starfsmenn fyrirtækisins í borginni eru um 9.000. Meðaltekjur íbúanna eru hærri en landsmeðaltal. Í borginni er háskóli með um 7.500 nemendur.

KYNNISFERÐ fulltrúa vinabæja

Miðvikudagurinn 15. sept. 1999 hófst kl. 8:30 með ávarpi formanns umhverfis- og heilbrigðisnefndar Västerås, Andreas Porsvald. Hann talaði reyndar aðeins yfir fimm manns, auk heimamanna. Frá Akureyri voru þrír, einn frá Lahti í Finnlandi og einn frá Pärnu í Eistlandi. Frá umhverfis- og heilbrigðisdeild Västerås voru fimm starfsmenn, allt heilbrigðisfulltrúar, nema einn sem er upplýsingafulltrúi. Nöfn þeirra eru: Lennart Ek, Martin Katzmann, Helena Norman, Magnus Löfquist og Kerstin Bergh.

 

Sorphirðing og -förgun

Að loknu ávarpi formannsins var haldið til endurvinnslustöðvar sem heitir Stenby. Þar tók upplýsingafulltrúi staðarins á móti hópnum og lýsti skilmerkilega fyrirkomulagi hlutanna. Endurvinnslustöðin Stenby er ein af sex slíkum stöðvum í Västerås.

Sorphirðingin í Västerås er á vegum borgarinnar sjálfrar. Hreinsunardeildin heitir Renhållningsverket. Frá árinu 1997 hafa staðið yfir umfangsmikla breytingar á fyrirkomulagi sorphirðingarinnar, og á þeim að vera lokið árið 2000. Meginþáttur breytingarinnar er að íbúar velja í stórum dráttum milli þriggja valkosta á þjónustu og greiðslu sorphirðugjalds. Auk þess er hægt að velja á milli sorptunnustærða og þess að færa tunnuna út að götu eða ekki að morgni sorphirðudags.

Fyrsti valkostur er fyrir þá sem jarðgera heima lífrænan úrgang. Þá er sorphirðugjaldið 1.390 kr. (sænskar) á ári, miðað við 190 lítra tunnu og að farið sé með tunnuna út að götu.

Annar valkostur er flokka lífrænan úrgang frá öðru sorpi og setja hann í sérstaka tunnu. Miðað við 190 lítra tunnu fyrir almennt sorp og 120 lítra tunnu fyrir hið lífræna. Þá kostar það 1.740 kr. á ári.

Þriðji valkostur er fyrir þá sem ekki flokka lífræna úrganginn frá. Fyrir 190 lítra tunnu sem er færð út að götu er gjaldið 2.380 kr. á ári. Ef draga þarf tunnu af þessari stærð 31-50 m bætist 900 kr. við gjaldið (alls 3.280 kr. á ári).

Sorphirðingin í Västerås er á 14 daga fresti.

Mjög mikil fræðsla er í gangi í Västerås um fyrirkomulag sorphirðingar og sorpförgunar. Árlega gefur hreinsunardeildin út ritið "soptips", sem er 16 síður, og fer inn á hvert heimili og margir einblöðungar eru í gangi á hverjum tíma. Deildin hefur sína eigin heimasíðu. Á þeim tíma sem breyting á fyrirkomulagi hefur verið í gangi (tvö og hálft ár) hafa verið haldnir yfir 150 fundir með íbúunum. Ennfremur fara upplýsingafulltrúar í heimahús til að útskýra hlutina og hringt er í þá sem ekki eru heima. Ríflega 35 manns, margir nemendur í umhverfisfræðum, hafa sinnt þessu verkefni. Hreinsunardeildin hefur gefið út handbók fyrir heimajarðgerð lífræns úrgangs og heldur utan um "kompostklubb" (jarðgerðarklúbb) fyrir þá sem stunda hana. Í honum eru um 4.000 manns. 

Í miðju hverfisins Hagaberg er útbúinn lítill lækur sem endar í lítilli tjörn. Í lækinn fer allt ofanvatn hverfisins. Gróðurinn í læknum og tjörninni bindur hluta af menguninni í vatninu. Hluti hennar sígur niður í jarðveginn og hluti "avdunstar".

Við hreinsun ofanvatnsins í Vallby er beitt aðferð sem nefnd er EOD-aðferðin. Skammstöfunin er stytting á "ekologisk omhåndertagende av dagvatten" og aðferðin er eign sænsks fyrirtækis. Aðferðin er skisseruð á myndinni hér að ofan.

Um hraðbrautina gegnum Vallby (E18) fara 20.000 bílar á dag að meðaltali, meðalúrkoma á ári er 545 mm. Lengd yfirborðsholræsa sem tengd eru hreinsunarferlinu er 1.500 m. 

Västerås-borg stefnir að því að hætta að hafa kantsteina meðfram götum og fækka mjög brunnum fyrir ofanvatn. Ætlast er til að vatnið renni beint yfir á grasið meðfram götunum. Garðar og græn svæði munu ennfremur breyta um útlit í framtíðinni, þar sem lækir og tjarnir verða í til að ofanvatnið fari ekki burtu. Þessar ráðstafanir eru mjög í anda sjálfbærrar þróunar, þar sem meðhöndlun óæskilegra hluta fer fram strax við tilurð þeirra.

 

Umhverfisstarf í þjónustuíbúðum aldraðra

Eftir hádegisverð var farið í heimsókn í þjónustuíbúðir aldraðra þar sem fram fer virkt starf að umhverfismálum. Þjónustuíbúðirnar heita Malmaberg. Þar er blönduð starfsemi, 36 íbúðir sem teljast til dvalarrýma, 8 rúma líknardeild og 54 þjónustuíbúðir, auk tómstundamiðstöðvar og veitingasölu. Í Malmaberg vinna 70 manns.

Sumarið 1995 var settur á fót umhverfishópur í Malmaberg. Í honum eru bæði vistmenn og starfsmenn. Á árinu 1997 var settur búnaður í íbúðirnar til að flokka sorp. Markmið umhverfishópsins eru:

endurvinnsla pappírs

minni notkun óendurnýtanlega efna

flokkun sorps

vistvæn innkaup

innkaup í stærri einingum

minni notkun á pappírsbindum.

Heimsóknin var mjög ánægjuleg og var það ekki síst að þakka aldraðri konu sem á þar heima. Hún er mjög virk í allri endurnýtingu og leysti alla gesti út með gjöf sem er fallegt jólakort, sem hún gerir sjálf og nota þá myndir sem klipptar eru úr glanstímaritum.

 

Fundur um sameiginleg verkefni

Í lok dagsins var haldinn stuttur fundur þeirra sem voru saman þennan dag að frumkvæði Reima Kauhanen frá Lahti. Hann kynnti fyrirtæki sem hann vinnur hjá og bauð upp á/leitaði eftir samvinnu um verkefni á sviði umhverfismála. Fyrirtækið heitir Neopoli og undirheiti á ensku er Environmental Technology Center. Það er að mestu í eigu borgarinnar (Lahti), 70%, en aðrir aðstandendur eru háskólinn og einkafyrirtæki. Hjá fyrirtækinu vinna um 16 manns. Reima Kauhanen er yfirmaður alþjóðadeildar þess sem vinnur undir enska heitinu "Green Triangle Finland". Hann lagði til að þeir vinabæir sem þarna áttu fulltrúa stæðu sameiginlega að verkefni/verkefnum á þessu sviði.

 

ENVISIONS 99: Hälsan i fokus

Fimmtudaginn 16. september 1999 kl. 9:30 hófst sjálfstæð ráðstefna innan "Envisions 99" sem hét "Mötesplats Agenda 21" og stóð í tvo daga. Þátttakendur skiptust strax í fimm hópa, sem þeir höfðu valið sig í. Umræðuefni hvers hóps var:

Hälsan i fokus, folkhälsopolitik från ord till handling

Ekonomisk nytänkande, företag och konsumentner i ett Agenda 21-perspektiv

Vår skapande mångfold, ett seminarium om kultur och utveckling

Stockholm - Rio tur & retur, Agenda 21 och hållbar utveckling

Fjärran och nära, lokalsamhället som kraft i internationellt utvecklingsarbete

Fyrsttaldi hópurinn skiptist strax upp í þrjá undirhópa. Upphaflega áttu þeir að vera fjórir, en einn féll niður. Yfirskrift þeirra var:

Vardagsmakt och hälsa

Att investera i hälsa

Välfärdsbokslut

 

Hälsan i fokus, Välfärdsbokslut

Umsjónarmaður hópstarfsins var Kerstin Alnebratt, fyrrverandi borgarfulltrúi í Gautaborg. Samstarfsmenn hennar voru Kristina Stig og Kerstin Blom-Bokliden hjá sænska sveitarfélagasambandinu og Maria Ek og Ulla Händel frá sveitarfélaginu Sala. Upphafsávarp flutti Margaretta Persson, formaður Landsnefndarinnar um lýðheilsu í Svíþjóð, en nefndin stendur fyrir umfangsmikilli útgáfustarfsemi sem byggist á rannsóknum sem hún lætur gera.

Í upphafi var staðhæft að heilsa fólks tengist umhverfi þess mjög mikið. Hún tengist efnahagslegum, stjórnmálalegum og menningarlegum þáttum. Þeir heilsuvandar sem nú fara vaxandi eru sálrænir þættir, yfirþyngd, ofnæmi, húðkrabbamein og lungnakrabbamein hjá konum.

Hjá sænska sveitarfélagasambandinu hefur síðan árið 1997 staðið yfir þróun á aðferð til að koma á "välfärdsbokslut" hjá sveitarfélögunum. Þetta mætti þýða sem "velferðaruppgjör". Verkefnið hefur staðið í 2,5 ár og lauk í lok ársins 1999. Unnið var upp skematískt líkan (modellen) og "vinnubók" (arbetsboken) fyrir sveitarfélögin.

Eitt meginatriðanna í líkaninu er "välfärdskomponenter", en búið er að skilgreina 13 slíka. Á grundvelli þessara "komponenta" hafa verið skilgreindar 66 lykiltölur (indikatorer). Dæmi um lykiltölu getur verið sundkunnátta. Sýnt var fram á mikinn mismun í þeim efnum milli borgarhverfa í Gautaborg. Annað dæmi sem sýnt var, var tannheilsa.

"Komponentarnir" 13 og lykiltölurnar 66 eru (á sænsku):

En god hälsa

    medellivslängd

    självupplevd hälsa

    andel långtidssjuka (sjulskrivning längre än 90 dagar samt förtidspensionerade

        eller personer med sjukbidrag

    andel elever som röker och/eller nyttjar alkohol i åk 6, 9 och åk 3 i gymnisiet

    förekomst av karies/fyllda tänder i åldersgrupperna 5, 16 och 19 år

Levnadsvanor och livsstil

    befolkningens tobaks-, alkohol- och narkotikavanor

    befolkningens användande av smärtstillande/sömn och lugnande medel

    befolkningens motions-, kost- och fritidsvanor        

Sociala relationer

    familjesammansättning

    har du riktigt nära vänner?

    har du någon i din familj eller släkt som du kan tala öppet och oförbehållsamt med?

    känner du att du har någon eller några personer som kan ge dig personligt stöd att

klara av personliga problem eller kriser i ditt liv?

    antalet naturliga respektive "konstruede" mötesplatser i kommunen?

    upplevelsen av att det finns stöd till vuxna/föräldrar inom kommunen

Arbetsmiljö

    mätning av miljöfaktorer inom skolor och barnomsorg

    mätning av besvär/symtom inom skolor och barnomsorg

    hur många upplever att de kan påverka sin arbetssituation?

    hur många kan lämna arbetet för att göra ärenden under ordinarie arbetstid?

    ger arbetet möjlighet att lära någet nytt eller att utveckas i arbetat?

    innebör arbetet kroppslig ansträngning?

    upplevelse av stress

    trivsel i arbetet

    upplevelsen att det föreligger risk för att bli uppsagd

Trygghet och säkerhet

    antal olycksfall som leder till att man söker sjukvård (sjukvård, vårdcentral,

skolsköterska eller tandvård)

    anmälda brott per 1000 invånare uppdelat på brott mot liv och hälsa och brott mot

egendom

    simkunnighet, andelen simkunniga i åk 5

    andelen invånare som I kommunen upplever trygghet till liv och egendom alla tider

på dygnet

    antal besatta tjänster inom polisen per 1000 invånare

Tillgång till vård och omsorg

    antal barn i barnomsorgskö relaterat till antal barn i kö + barn totalt i barnomsorg

    upplevd tillgänglighet till hälso- och sjukvård, vård och omsorg och utbildning

    upplevd kvalitet inom sjukvård, vård och omsorg eller utbildning

Tillgång till meningsfull sysselsättning

    förvarvsfrekvens, 20-64 år fördelat på kön och nationalitet

    andel arbetslösa samt personer i arbetsmarknadspolitiska åtgårder

    andel personer som upplever att de har en meningsfull tillvaro/sysselsättning

    andelen personer som är aktiva i en ideell verksamhet

Tillgång till kunskap och utbildning

    andel av befolkningen med låg utbildning (grundskola, folkhögskola)

    andel av befolkningen med akademiska utbilding (eftirgymnasial utbildning)

    andel av eleverna som går ut åk 9 med formell behörighet till gymnasiet

    andelen barn och ungdomar som känner en lust att söka kunskap

    andelen personer som upplever att lärandet anpassas efter deras personliga

förutsättningar

    andelen personer som er nöjda med sin förmåga att tillgodogöra sig information

    andelen elever som uppgett att de skolkat, har ogiltig frånvaro

Tillgång till rekreation och kultur

        andelen personer som upplever att man har möjlighet till vila och återhämtning

        andelen personer som upplever att man har tillgång till frilufttsliv, natur och lultur

        andelen invånare som upplever kulturutbudet som tillfredsställande

        andelen invånare som upplever fritidsutbudet som tillfredsställande

        antalet öppettimmar/vecka i kommunens bibliotek

        antalet öppettimmar/vecka i kommunens fritidsanläggningar

        finns möjlighet till spontanbesök i kommuns fritidsanläggningar (badhus,

idrotshallar, övrigt)

Ekonomiska resurser

    ekonmisk marginal, andel personer som kan ta fram 12.000 kr på en vecka

    personernas upplevelse av den egna ekonomin (hur upplever du din ekonomiska

situation?)

Delaktighet/inflytande

    andel av befolkningen som röstat i senaste valet?

    andel invånare som har en känsla av sammanhang i tillvaron (upplevelsen av tilvaron

som meningsful, begriplig och hanterbar)

    kan du tänka dig att engagera dig i ett politisk parti?

    kan du tänka dig att engagera dig i en "sakfråga"?

    andelen personer som upplevelser att de har ett medbestämmande i viktiga frågor

Boende, närservice och omgivande miljö

    andel av befolkningen som själv äger sin bostad

    bostadsstandard - antal rum/person, tillgång till hiss, handikappanpassning

    tillgängligt centrum, trottoarer, tillgång till restauranger, affärer, bankomater

    andelen personer som har cykel eller gångavstånd till arbetet

    förekomst av miljöstörande verksamhet (lukt, buller m.m.)

    förekomst av förhöjda radonvärden i inomhusmiljön

Framtidstro, mål och mening

    antal födda barn per 1000 kvinnor, 15-44 år

    nyetablering av småföretag

    investering (inköp, utbildning)

    andelen personen som upplever att de har möjlighet till personlig utveckling

 

Sú reynsla sem komin er af "velferðaruppgjörinu" sýnir að það er mjög gagnlegt fyrir stjórnmálamenn við ákvarðanatöku í einstökum málum, skapar betri nýtingu fjármagns og léttir forgangsröðun. Niðurstaðan er að þörf er fyrir þessa aðferð í sveitarfélögunum, en jafnframt þurfi að þróa svokallaðar "hälsokonsekvensbeskrivningar" (HKB).

Sala sveitarfélagið (Sala kommun) er í Västmanlands léni, skammt norðan við Västerås. Það gerði í fyrsta sinn velferðaruppgjör fyrir árið 1998. Í því eru tæplega 22 þús. manns, þar af rúmlega 12 þús. í bænum sjálfum (Sala). Skilgreint markmið með því er að:

"Utveckla och implementera metoder och arbetsformer för styrning och uppföljning av kommunal verksamhet där konsekvenserna av kommunens agernde i termer av hälsa och välbefinnande för befolkningen ges en framträdande plats."

Fyrir hvern "komponent" er sérstakur kafli með dálítilli lýsingu á honum í sveitarfélaginu, tilfærðum lykiltölum hnas og uppgjöri á flestum hverri þeirra. Þetta er fyrsta uppgjör þessa sveitarfélags, og því ekki fullskapað, en þess er vænst að það muni smán saman verða fyllra. Ennfremur er þess vænst að með tímanum muni uppgjörið sýna á heildstæðan hátt hvernig ákvarðanir stjórnmálamanna hafa áhrif á velferð fólks í sveitarfélaginu. Þetta fyrsta uppgjör í Sala kommun gefur strax tilefni til að kannaður sá mismunur sem fram kemur á sjálfsupplifun drengja og stúlkna. Annað atriði sem þarf að líta á er staða eldri kvenna.

 

Agenda 21-Torget

Föstudagurinn 17. sept. 1999 byrjaði á fjölmörgum einni klukkustundar "mini-seminar", sem einu nafni nefndist "Agenda 21-Torget".

Þáttur háskóla í Staðardagskrá 21

Fyrirlesari var Peter Söderbaum, kennari í vistfræðilegri hagfræði við Mälar-dalens Högskola (háskólinn í Västerås). Fyrirlesturinn var athyglisverður, ekki síst sú skoðun Söderbaum að krafa sé uppi um nýja hugsun í þjóðhagfræði og rekstrarhagfræði, sem m.a. byggist á því að "Ekologi ger bättre ekonomi. Är du med?" Þess má geta að háskólinn í Västerås hefur umhverfisvottun skv. ISO 14001.

 

Sameiginlegir fyrirlestrar

Síðdegis báða ráðstefnudagana söfnuðust allir þátttakendur saman í miklum ráðstefnusal og hlýddu á ræður þekkra manna. Báða dagana voru svo panel-umræður á eftir.

Fyrirlestur Oren Lyons

Oren Lyon er prófessor og höfðingi Onondaga þjóðarinnar, sem telst til irokesa-indíána. Hann ræddi um mikilvægi virðingar gagnvart umhverfinu. "Umhverfið erum við sjálf". Hann lagði áherslu á að ekki væri of seint að snúa við blaðinu í umgengni við umhverfinu, en að sá tími nálgaðist. Hann hafði áhyggjur af hvernig heimurinn líti út þegar sjöunda kynslóðin verður uppi. Það er í samræmi við þá eldfornu trú þjóðarinnar sem Oren Lyons stýrir, að við allar ákvarðanir eigi að hafa hagsmuni sjöundu kynslóðarinnar í huga.

Hann sagði að höfðinginn sem hann tók við af, hefði beðið sig að fylgjast vel með tveimur atriðum, meðferðinni á börnum og vindinum. Bæði atriðin benda nú til þess að þróunin sé að nálgast hættustig. "Í Ríó voru götubörnin keyrð burtu meðan á umhverfisráðstefnunni miklu stóð, svo að við yrðum ekki "trufluð" af þeim. Í dag geisa mestu stormar sem nokkru sinni hafa komið yfir suðausturströnd Bandaríkjanna."

Fyrirlestur Göran Persson

Göran Persson, forsætisráðherra Svíþjóðar, flutti langa ræðu um þýðingu nýskipunar á umhverfismálum heimsins. Hann lagði áherslu á að umbreytingin verður öflugur drifkraftur fyrir efnahagsþróunina, en alls ekki "bremsa" á hana. Hann vill bæta vistfræðilegri sjálfbærni við gömlu sænsku hugmyndina um "alþýðuheimilið", sem byggist á samstöðu, mannúð og jöfnuði og tala núna um "græna alþýðuheimilið".

Fyrirlestur Stefan Edman

Stefan Edman, sem er rithöfundar og umhverfisráðgjafi, benti á að ef þeir sex milljarðar manna sem búa núna á jörðinni ættu að hafa standa jafnfætis Svíum að lífsgæðum, þyrfti tíu jarðhnetti í viðbót, ef járn og olía ætti ekki að ganga til þurrðar án þess að öll möguleg endurvinnsla ætti sér stað. Hann hefur nýlega sent frá sér bókina "Världens chans" og fjallar m.a. um það hvernig tæknin getur hjálpað til við að leysa umhverfisvanda heimsins.

Áskorunin sem menn standa frammi fyrir er að læra að lifa eins og þær auðlindir sem eru til staðar dugi tíu jarðhnöttum. Með öðrum orðum, við verðum að læra að skapa meiri lífgæði úr minni auðlindum. Þar mun tæknin hjálpa til. Á næstu tíu árum verður hægt að minnka orku til lýsingar húsa (í Svíþjóð) úr 6 TWh á ári í 4 TWh. Það samsvarar kjarnorkuverinu í Barsebäck.

En tæknin, stjórnmálin og markaðurinn verður að hafa útgangspunkt sinn í siðferði, lýðræði, menningu og lífsstíl. Annars gengur þetta ekki. "Það er gleðin og kærleikurinn til lífsins, náttúrunnar og meðbræðranna sem er sterkasti drifkrafturinn í sjálfbærri þróun.

Fyrirlestur Jan Strömblad

Jan Strömblad er ábyrgur fyrir umhverfismálum hjá ABB-samsteypunni. Hann ræddi um þær kröfur sem Dagskrá 21 gerir til atvinnulífsins og það sem áunnist hefur á þessum áratug. Hann greindi frá framtíðarsýn atvinnulífsins, þ.m.t. sjálfbæra þróun. Aðalboðskapurinn er, segir Jan Strömblad: Það eru ekki öll sund lokuð, umbreyting til sjálfbærni er fullkomlega möguleg. Með tækninni er hægt að ná langt. Við í atvinnulífinu verðum að vinna okkar verk til að koma þessu í kring, í samvinnu við neytendur og stjórnvöld.

 

Hreinsun ofanvatns

Á nýju byggingasvæði sem heitir Hagaberg er ofanvatn (regnvatn frá þökum og bundnu yfirborði gatna, bílastæða o.s.frv.) ekki leitt burt af svæðinu heldur meðhöndlað þar sem það kemur niður. Einnig var samskonar fyrirkomulag skoðað í Vallby, þar sem hreinsað er ofanvatn sem kemur af 4,3 ha svæði, sem hraðbraut fer í gegnum.

Ofanvatn hefur fram að þessu verið álitið tiltölulega hreint og laust við hættuleg efni. Með aukinni loftmengun, meiri umferð og stækkandi byggð hefur mengun ofanvatnsins orðið meiri. Í því er fyrst og fremst málmar og fosfór, en einnig er þar mikið af köfnunarefni og bakteríum.

Starfsmenn fyrirtækisins eru 68 talsins, 19 í stjórnun og 49 við reksturinn sjálfan. Fjárhagslega byggir starfsemin aðallega á fastri upphæð á hvern íbúa svæðisins (113 SEK) og 575 SEK fyrir hvert tonn iðnaðar- og byggingarúrgangs. Heildartekjur ársins 1998 urðu 118 milljónir SEK, niðurstöðutala efnahagsreiknings er 115 milljónir SEK.

Heildarferill úrgangs sem til Vafab kemur sést á myndinni hér fyrir neðan.

 

Västerås er, eins og ellefu önnnur sveitarfélög í léninu (auk eins sveitarfélags að auki), aðili að sorpeyðingarfyrirtækinu Västmanlands avfallsaktiebolag, skammstafað Vafab. Í borginni eru sex endurvinnslustöðvarnar, auk níu stöðva annars staðar í léninu.

Vafab hefur síðan í ársbyrjun 1983 séð um alla sorpförgun í léninu, sem telur alls um 300.000 manns og 10.000 fyrirtæki þar sem sorp fellur til. Árið 1998 tók fyrirtækið á móti um 141.000 tonnum af úrgangi, þar af er um 53.000 tonn heimilisúrgangur. Árið á undan (1997) voru samsvarandi tölur 163.000 (14% minnkun) og 61.000 tonn. Markmið fyrirtækisins er að árið 2000 verði sorp á svæðinu helmingur af því sem það var árið 1993.

Gildandi sorpskipulag lénsins er frá 1993/1994, en endurskoðun þess hófst á árinu 1998 og gert er ráð fyrir að tillaga um nýtt skipulag liggi fyrir haustið 1999. Haustið 1996 hófst flokkun lífræns úrgangs frá öðru sorpi. Í lok ársins 1998 flokkuðu um 31.300 heimili af 110.000 lífrænan úrgang frá öðru (28%). Fjölgunin á því ári nam um 21.300 heimilum. Markvisst er unnið að því að veita upplýsingar um skipulag sorpförgunarinnar. Gefið er út fréttabréf sem heitir "Cirkulera" og ennfremur ársskýrsla með miklum upplýsingum. Á árinu 1998 fengu um 6.700 nemendur upplýsingar um sorpförgun og endurvinnslu. Á ráðstefnum og öðrum viðburðum sem fyrirtækið tók þátt í á árinu heimsóttu 4.700 manns fyrirtækið. Á skrá hjá því er um 9.000 manns (almenningur, kennarar, stjórnmálamenn), sem fá reglulega upplýsingar um þessi efni.

Spilliefnamóttaka er stór hluti af starfsemi Vafab. Á árinu var tekið á móti 30.000 tonnum af spilliefnum, stærsti hlutinn er olíuúrgangur (20.900 tonn).

Endurvinnsla er mjög mikilvægur þáttur í starfi Vafab. Í flestum þáttum hennar er stöðugt aukning.